Τι πιο όμορφο από ένα πρωινό με χαρούμενα παιδιά που πηγαίνουν σχολείο; Σε μια άλλη εποχή, ίσως. Αλλά γιατί όμως τα παιδιά δείχνουν τόσο δυστυχισμένα; Μήπως επειδή απλά ξυπνούν νωρίς το πρωί; Φυσικά και όχι. Τα παιδιά είναι έτσι επειδή πηγαίνουν σε ένα σχολείο που μένει στάσιμο εδώ και πολλά χρόνια και δεν ακολουθεί τις εξελίξεις, ιδίως στον τομέα της τεχνολογίας. Το σχολείο στη σημερινή του μορφή έχει τις ρίζες του στις αρχές της βιομηχανικής επανάστασης, όταν η κοινωνία έπρεπε να τροφοδοτήσει τα εκατοντάδες εργοστάσια με εργατικό δυναμικό με οποιοδήποτε κόστος, αρκεί να μπορούσε να βγάλει τη βάρδια του και να υπακούσει στους κανόνες της αγοράς.

Ένα Σχολείο Καθηλωμένο στο Παρελθόν

Τάξεις, τμήματα, μικρότερα τμήματα… τι μου θυμίζουν όλα αυτά; Τόσες δεκαετίες αργότερα και λίγα έχουν αλλάξει από τότε. Όμως, τι θα έπρεπε να είναι διαφορετικό; Μήπως τα tablet; Οι πίνακες; Οι μαρκαδόροι; Δυστυχώς, τα πάντα! Καθετί που έχει σχέση με την εκπαίδευση, από τα σχολεία μέχρι τους εκπαιδευτικούς, από μαθήματα όπως η ενσυναίσθηση και η ιστορία μέσα από το σινεμά μέχρι το πώς γίνεται η αξιολόγηση των παιδιών. Η έννοια της προσαρμοσμένης εκπαίδευσης στις ανάγκες και τις ικανότητες κάθε μαθητή έχει επισημανθεί σε πολλές επιστημονικές μελέτες. Η ικανότητα της εκπαιδευτικής διαδικασίας να προσαρμόζεται στον κάθε μαθητή βελτιώνει τη μάθηση και την επίτευξη ακαδημαϊκών στόχων (Dweck, 2006).

Δεν είναι δυνατόν μια κοινωνία να περιμένει την αλλαγή ουρανοκατέβατη, λες και είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πως τα σημερινά παιδιά θα είναι οι αυριανοί πολίτες και πως όσο υψηλότερο είναι το επίπεδο της εκπαίδευσης, τόσο υψηλότερο θα είναι και το επίπεδο της μελλοντικής κοινωνίας μας.

Ενθαρρύνοντας Κάθε Ταλέντο

Το σχολείο του 21ου αιώνα θα πρέπει να ενθαρρύνει κάθε ιδιαιτερότητα και ταλέντο και όχι να τα καταπνίγει στον βωμό του συνόλου. Όπως έλεγε και ο Αϊνστάιν: «Βάλε ένα ψάρι να σκαρφαλώσει σε ένα δέντρο και θα περάσει όλη του τη ζωή νομίζοντας ότι είναι ηλίθιο». Και κάπως έτσι περνάνε οι δεκαετίες, μένοντας όλα ίδια και απαράλλαχτα.

Στα πρώτα βήματα των παιδιών θα έπρεπε να τα βοηθάμε να ανακαλύψουν από νωρίς την ιδιοσυγκρασία τους μέσα σε σχολεία-πηγές ερεθισμάτων, όπου οι εκπαιδευτικοί θα είναι τα μάτια των παιδιών στη γνώση κάθε είδους. Η ενίσχυση της διαπολιτισμικής κατανόησης και επικοινωνίας στο εκπαιδευτικό περιβάλλον έχει αναδειχθεί ως σημαντικός παράγοντας για την ανάπτυξη της κοινωνικής συνοχής και την αποφυγή των διακρίσεων (Banks, 2015). Η διδασκαλία που ενθαρρύνει τη δημιουργικότητα και την ανάπτυξη κριτικής σκέψης έχει αποδειχθεί θεμελιώδης για την επίλυση προβλημάτων και την προώθηση της καινοτομίας (Robinson, 2011). Η ενσωμάτωση της τεχνολογίας στην εκπαιδευτική διαδικασία έχει αποδειχθεί όχι μόνο εργαλείο για τη βελτίωση της μάθησης αλλά και για την ανάπτυξη των ψηφιακών δεξιοτήτων που απαιτούνται στη σύγχρονη κοινωνία (Means et al., 2009). Φυσικά, αυτό θα κόστιζε κάποια χρήματα, αλλά είναι κάτι που αξίζει: κήποι, αυλές με λουλούδια, γήπεδα κάθε είδους, σινεμά, θέατρα, εργαστήρια, βανάκια ώστε κάποιες ώρες να γίνονται στην εξοχή κάτω από τον ήλιο… και τόσα άλλα.

Μια Νέα Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση

Όταν τα παιδιά λοιπόν στο τέλος αυτής της νέας πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης είναι έτοιμα, θα μπορούσαν να μεταβούν σε μια επίσης νέα δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Θα μπορούσαν να υπάρχουν σχολεία των μουσικών μας, σχολεία των αθλητών μας, σχολεία των θετικών επιστημών μας, σχολεία των αγροτών μας, με τόσο στοχευμένη επιλογή μαθητών ώστε κανένα παιδί να μην αισθάνεται μόνο στη μικρο-κοινωνία αυτή, να μην αισθάνεται καν ότι πηγαίνει για κάτι που δεν θέλει.

Εν τέλει, κάποια βήματα έχουν ήδη γίνει, αλλά είναι πολύ μικρά. Υπάρχουν σχολεία των μουσικών, ως εξαίρεση στον κανόνα, δυστυχώς. Φυσικά, το σχολείο της γειτονιάς ως έννοια, σαν το supermarket της γειτονιάς, δεν θα υπάρχει. Τα παιδιά μας είναι ό,τι πιο πολύτιμο έχουμε και θα πρέπει να πηγαίνουν στο πιο πολύτιμο για αυτά σχολείο, κομμένο και ραμμένο για τη δική τους ιδιοσυγκρασία και προσωπικότητα, είτε είναι σε απόσταση ενός χιλιομέτρου είτε δέκα.

Το Κόστος και η Απόδοση

Και εδώ έρχεται το μόνο εμπόδιο σε όλο αυτό: το κόστος. Κάποιος θα μπορούσε να πει: «Μα καλά, πού θα βρεθούν τόσα λεφτά; Πώς θα γίνουν όλα αυτά;». Σύμφωνα με διάφορες ερευνητικές μελέτες, η επιστροφή στην οικονομία για κάθε δολάριο που επενδύεται στην εκπαίδευση είναι σημαντική. Μια από τις πιο διαδεδομένες εκτιμήσεις είναι ότι κάθε δολάριο που επενδύεται στην προσχολική εκπαίδευση μπορεί να επιστραφεί με το πολλαπλάσιό του στο μέλλον, μέσω αυξημένων εισοδημάτων και μειωμένων δαπανών σε κοινωνικές υπηρεσίες. Μια άλλη εκτίμηση αναφέρει ότι για κάθε δολάριο που επενδύεται στην εκπαίδευση, η οικονομία μπορεί να επιστρέψει έως και $10 στο μέλλον μέσω αυξημένης παραγωγικότητας και ελαχιστοποίησης κοινωνικών επιβαρύνσεων (Heckman et al., 2010). Άλλες μελέτες επισημαίνουν ότι η επένδυση στην εκπαίδευση έχει ευρύτερες οικονομικές επιπτώσεις, όπως η αύξηση της απασχόλησης, η μείωση της ανεργίας και η ανάπτυξη του κοινωνικού κεφαλαίου (OECD, 2019). Συνολικά, οι επενδύσεις στην εκπαίδευση θεωρούνται αποδοτικές και αποτελεσματικές για την οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική ευημερία.

Το να σκέφτεται μια κοινωνία τόσο πολύ την επένδυση στην παιδεία, δεν ξέρω τι ελπίδα μπορεί να έχει, τι αξία μπορεί να έχει λίγο πράσινο χαρτί μπροστά σε ένα παιδικό χαμόγελο που λίγα χρόνια αργότερα θα δημιουργήσει αυτή την τόσο διαφορετική κοινωνία που τόσα χρόνια λαχταρούμε.